VAR là gì? Kể từ khi được áp dụng, cụm từ này đã trở nên quen thuộc với mọi tín đồ của môn thể thao vua. Nó xuất hiện trong mọi cuộc tranh luận, trên các mặt báo và trong cả những quyết định có thể thay đổi cục diện một trận đấu, thậm chí là cả một giải đấu. VAR ra đời với sứ mệnh mang lại sự công bằng tuyệt đối cho bóng đá. Nhưng liệu nó đã làm tròn vai hay chưa, và cách thức hoạt động chính xác của công nghệ này là gì? Bài viết này sẽ giải đáp tất cả thắc mắc của bạn.
Giải mã chi tiết: Công nghệ VAR là gì?
VAR là gì? VAR là viết tắt của cụm từ “Video Assistant Referee”, dịch ra tiếng Việt có nghĩa là “Trợ lý trọng tài video”. Đây là một đội ngũ trọng tài riêng, ngồi trong một phòng điều hành tập trung, có nhiệm vụ xem lại các tình huống gây tranh cãi trên sân thông qua các băng hình quay chậm từ nhiều góc độ khác nhau. Dựa trên phân tích đó, họ sẽ tư vấn cho trọng tài chính trên sân để đưa ra quyết định cuối cùng chính xác nhất.
Cần phải nhấn mạnh rằng, đội ngũ VAR chỉ đóng vai trò “trợ lý” và “tư vấn”. Người có quyền ra quyết định cuối cùng vẫn là trọng tài chính điều khiển trận đấu. Ông có thể nghe theo tư vấn của VAR, hoặc giữ nguyên quyết định ban đầu của mình sau khi trực tiếp ra khu vực màn hình bên ngoài sân để xem lại tình huống (được gọi là “on-field review”). Sự ra đời của VAR được kỳ vọng sẽ giảm thiểu tối đa những sai lầm của con người có thể làm ảnh hưởng đến kết quả trận đấu.
Hệ thống này đã được thử nghiệm ở nhiều giải đấu nhỏ trước khi được FIFA chính thức áp dụng tại World Cup 2018 và sau đó lan rộng ra hầu hết các giải vô địch quốc gia hàng đầu châu Âu như Premier League, La Liga, Serie A, Bundesliga…
Khi nào VAR được sử dụng trong một trận đấu bóng đá?
Không phải mọi tình huống trên sân đều được VAR can thiệp. Để tránh làm trận đấu bị gián đoạn một cách không cần thiết, luật đã quy định rõ VAR chỉ được sử dụng trong 4 trường hợp có thể thay đổi trực tiếp kết quả trận đấu. Hiểu rõ phạm vi hoạt động này cũng là một phần quan trọng để trả lời cho câu hỏi VAR là gì.
Bốn trường hợp VAR là gì đó bao gồm:
- Bàn thắng hoặc không bàn thắng: VAR sẽ kiểm tra lại toàn bộ quá trình dẫn đến bàn thắng để xác định xem có lỗi việt vị, lỗi chơi bóng bằng tay, hoặc bất kỳ lỗi nào khác xảy ra trước khi bóng đi vào lưới hay không.
- Quyết định thổi phạt đền (Penalty): VAR giúp trọng tài chính xác định xem có lỗi xảy ra trong vòng cấm địa hay không, lỗi đó có xứng đáng nhận một quả phạt đền hay không, hoặc một quả phạt đền đã được thổi không chính xác.
- Thẻ đỏ trực tiếp: VAR sẽ tư vấn cho trọng tài trong các tình huống có khả năng phải rút thẻ đỏ trực tiếp, ví dụ như các pha vào bóng thô bạo, hành vi phi thể thao nghiêm trọng, hoặc các lỗi ngăn cản một cơ hội ghi bàn rõ rệt. Trường hợp này không áp dụng cho thẻ vàng thứ hai.
- Nhận định sai người: Trong trường hợp trọng tài rút thẻ vàng hoặc thẻ đỏ nhầm cầu thủ, VAR sẽ can thiệp để giúp trọng tài xác định đúng đối tượng phải nhận án phạt.
Quy trình hoạt động của công nghệ VAR
Hiểu được quy trình làm việc của đội ngũ VAR sẽ giúp bạn có cái nhìn rõ hơn về bản chất của VAR là gì và tại sao đôi khi có những khoảng dừng khá lâu trong trận đấu. Quy trình này gồm 3 bước chính:
- Bước 1: Tình huống xảy ra và kiểm tra: Khi một trong 4 tình huống kể trên xảy ra, trọng tài chính có thể yêu cầu xem lại, hoặc đội ngũ VAR sẽ tự động âm thầm kiểm tra tất cả các tình huống đó. Nếu không phát hiện sai sót rõ ràng nào, họ sẽ thông báo cho trọng tài chính và trận đấu tiếp tục (được gọi là “silent check”).
- Bước 2: Tư vấn và xem xét: Nếu VAR phát hiện một sai lầm “rõ ràng và hiển nhiên”, họ sẽ liên lạc với trọng tài chính qua tai nghe, mô tả tình huống và đưa ra lời khuyên.
- Bước 3: Quyết định: Trọng tài chính có hai lựa chọn. Ông có thể chấp nhận ngay lời khuyên của VAR và thay đổi quyết định, hoặc ông có thể quyết định tự mình xem lại tình huống trên màn hình đặt bên ngoài đường biên trước khi đưa ra phán quyết cuối cùng.
Những mặt tích cực và tiêu cực của VAR
Kể từ khi ra đời, VAR đã tạo ra một cuộc tranh luận không hồi kết trong giới bóng đá. Công nghệ này mang lại nhiều lợi ích không thể chối cãi, nhưng cũng đi kèm với những hạn chế nhất định.
Mặt tích cực không thể phủ nhận
Điểm cộng lớn nhất của VAR là gì chính là sự công bằng. Nó đã giúp sửa chữa vô số những sai lầm nghiêm trọng của trọng tài, từ những bàn thắng được ghi trong thế việt vị, những quả penalty “tưởng tượng”, cho đến những pha vào bóng xứng đáng nhận thẻ đỏ nhưng bị bỏ qua. Nhờ có VAR, các trận đấu, đặc biệt là tại các sân chơi lớn, đã trở nên minh bạch hơn, giảm thiểu các “bàn thắng ma” hay những quyết định oan sai trong lịch sử.
Những tranh cãi và hạn chế
Tuy nhiên, VAR cũng nhận về không ít chỉ trích.
- Làm mất cảm xúc: Việc phải chờ đợi vài phút để VAR kiểm tra một bàn thắng khiến cảm xúc của cầu thủ và người hâm mộ bị “đóng băng”. Niềm vui vỡ òa bị kìm hãm và thay thế bằng sự hồi hộp, lo lắng.
- Tính nhất quán: Mặc dù là công nghệ, nhưng người vận hành VAR vẫn là con người. Việc áp dụng VAR ở các giải đấu khác nhau, thậm chí là các trọng tài khác nhau, đôi khi thiếu nhất quán. Có những tình huống tương tự nhưng lại được xử lý khác nhau, gây ra tranh cãi.
- Vấn đề việt vị “cái móng tay”: Công nghệ kẻ vạch việt vị của VAR đôi khi xác định một cầu thủ việt vị chỉ vì một bộ phận rất nhỏ của cơ thể như cái vai, cái mũi chân ở trên đối phương. Điều này bị cho là quá máy móc và đi ngược lại tinh thần của luật việt vị.
Đối với giới cá cược, sự xuất hiện của VAR cũng là một yếu tố cần xem xét. Một bàn thắng có thể bị hủy bỏ bất cứ lúc nào, ảnh hưởng trực tiếp đến các kèo cược như đội ghi bàn, tỷ số, hay tài xỉu. Những người chơi tại nhà cái Usbet cũng cần làm quen với việc các vé cược có thể bị “treo” trong lúc VAR làm việc.
Kết luận: VAR là tương lai của bóng đá
Vậy sau tất cả, VAR là gì? Nó là một công cụ mạnh mẽ, một nỗ lực đáng ghi nhận để mang công nghệ vào bóng đá nhằm theo đuổi sự công bằng tuyệt đối. Dù vẫn còn đó những tranh cãi và những điểm cần cải thiện, không thể phủ nhận rằng VAR đã làm cho bóng đá trở nên công bằng hơn rất nhiều so với trước đây.
Những “bàn tay của Chúa” hay những sai lầm lịch sử của trọng tài sẽ khó có thể lặp lại. Thay vì phản đối, cộng đồng bóng đá đang dần học cách sống chung và cải tiến để VAR ngày một hoàn thiện hơn. VAR không phải là để loại bỏ hoàn toàn tranh cãi khỏi bóng đá, bởi tranh cãi là một phần của môn thể thao này, mà là để đảm bảo rằng kết quả cuối cùng của trận đấu được định đoạt bởi tài năng của các cầu thủ, chứ không phải bởi sai lầm của một cá nhân nào.